KAYNAK İŞLEMİNDE YARARLANILAN BAĞLANTI ELEMANLARI (FİKSTÜR) 

3.7.1 Bağlantı elemanı ve Çeşitleri

 

Kaynatılacak iş parçasını öngörüldüğü şekilde birleştirmek için doğru pozisyon ve yönlenmede konumlayan ve bir arada tutan ekipmana bağlantı elemanı veya “fikstür” denir [15,16].

 

Bağlantı elemanı, kaynatılacak iş parçasının geometrik tamlığını sağlamasında yardımcı olur. Üretim kalitesini ve verimliğini iyileştirir. Üretim süresini düşürerek ürün maliyetinin azalmasına yardımcı olur. Genel olarak bir bağlantı elamanından beklenen temel karakteristikler arasında iş parçasının pozisyon tamlığını sağlaması, operasyon rahatlığı ve güvenliğini sağlaması sıralanabilir. İş parçasına rijitlik kazandırması, verimlilik artışı ve maliyetlerin azaltılması bu karakteristikler içerisinde yer alabilir.

 

Bağlantı elemanlarının tarihi ilk imalat hatlarının üretim tesislerinde kurulduğu dönemlere gitmektedir. İmalat hatlarında konumlama, destekleme, hizalama ve kademelendirme gibi ihtiyaçlar ortaya çıktıktan sonra özel bağlantı elemanlarından faydalanılarak imalat kalitesinin sürekliliği sağlanmıştır. Diğer taraftan yükleme boşaltma zamanlarındaki kazanım sayesinde üretim hacimleri iyileşmiştir. Mengene, tutma çenesi gibi standart ve genel amaçlı bağlantı elemanları da geliştirilmiştir. Aynı işi tutturmak için farklı bağlantı elemanları kullanılabilmesi durumu göz ardı edilmemelidir.

 

Temel olarak iki çeşit bağlantı elmanı mevcuttur. Tek tipte parçanın üretilmesi için geliştirilmiş özel bağlantı elemanları bunlardan birincisidir. Seri üretime uygunluğu uygulama kolaylığı ve çalışma alanın verimli kullanılması özel bağlantı elemanlarının üstün yönleridir. Eksik yönleri arasında daha uzun tasarım ve fabrikasyon zamanları ve buna bağlı olarak ekonomik olmayışları sıralanabilir. İkinci bağlantı elemanı çeşidi ise modüler fikstürlerdir. Bu genel amaçlı modüler bağlantı elemanları standart bileşenler ve nispeten dar geometrik toleranslarla üretilmiş hazır ünitelerden oluşur. Bu bağlantı elemanları kolay ve hızlı bir şekilde monte edilirler. Tekrar kullanılabilirler.

 

Bir bağlantı elemanında konumlayıcı, tutucu ve destek olmak üzere üç tip yapı elemanı bulunur. Konumlayıcı iş parçasının konumlandırılmasına yardım eder. Böylece hareket serbestliğini kısıtlar. Pim veya dayamalar parçanın konumlanmasına yardım eder. Tutucu bağlantı elemanının hareketli bölümünü oluşturur.  İş parçasını tutmak için gerekli olan kuvvet tutucu ile sağlanır. Destek ise bağlantı elemanının üzerinde ağırlık, kaynak termal çevriminden doğan gerginlikler veya talaşlı işlemden kaynaklanan kuvvetlere karşı iş parçasının geometrisini korumasına yardım eder. Destek ayakları genel bir bağlantı elamanı üzerinde hareketli veya sabit pim, dayama veya tutucu gibi diğer alt birimleri içerirler [13].

 

Bir bağlantı elemanında iş parçasının sabitliğinin tayini geometrik kontrol olarak isimlendirilir. Bağlantı elemanı üzerindeki iş parçasının pozisyonu konumlayıcılarla tanımlanır. Rijit bir iş parçası altı serbestlik derecesi ve on iki hareket doğrultusuna sahiptir. Bu bağlamda altı noktadan konumlanan bir iş parçası tam olarak hareket serbestliğinden kısıtlanmış olur. Otomotiv endüstrisinde geniş yelpazede faydalanılan kaynak bağlantı elemanlarını belli kurallar çerçevesinde her firma kendi standartlarını oluşturmuştur. Temelde aynı prensiplere dayanan bağlantı elemanları imalat yöntemleri ve tasarım yapılarıyla birbirinden ayırt edilirler.